Wśród wielu dystrybucji systemu Linux, szczególną pozycję zajmują tzw. minidystrybucje - systemy mieszczące się na jednej lub kilku dyskietkach, płycie CD, lub też zajmujące nie więcej niż 40-200 MB na dysku twardym.

Poza tym, że zajmują tak niewiele miejsca, ich główną zaletą jest fakt, iż nie wymagają tworzenia na dysku nowej, linuksowej partycji, co ma niebagatelne znaczenie zarówno dla użytkowników początkujących, jak i tych, którzy chcieliby jedynie zapoznać się z systemem, bez wprowadzania jakiś drastycznych zmian na dysku. W przypadku minidystrybucji dyskietkowych system uruchamiany jest bezpośrednio z nośnika, bądź też można go zainstalować na partycji DOS/Windows.

Minidystrybucje na płytach CD to przeważnie tzw. Live CD - czyli płyty bootowalne, które ze względu na pojemność nośnika są najbardziej rozbudowane, zawierają najwięcej komponentów dodatkowych. Minidystrybucję uruchomić można nawet na starych maszynach, wyposażonych w niewielką ilość pamięci RAM, czy pozbawionych dysku twardego.

Stare, ale jare

Minidystrybucje "z grubsza" podzielić można na:

- edukacyjne, dzięki którym każdy użytkownik może wypróbować działanie systemu Linux i zapoznać się z podstawowymi narzędziami;

- ratunkowe, umożliwiające uruchomienie komputera z uszkodzonym systemem czy dyskiem twardym, a także jego naprawę;

- dystrybucje dla administratorów sieci, pozwalające np. na uruchomienie routera, serwera dostępowego do Internetu czy firewalla.

W pewnym sensie za minidystrybucje można również uznać systemy dedykowane, przeznaczone nie tylko do konkretnych zastosowań, ale i nieraz - dla konkretnej grupy użytkowników. Można tu wymienić chociażby edukacyjne wersje Knoppixa, dystrybucję SkoleLinux, dystrybucje rozprowadzane na bootowalnych płytach CD, przeznaczone do odtwarzania multimediów, jak Movix i Cinemix, czy chociażby DeMuDi (Debian Multimedia Distribution). Oczywiście, tego typu dystrybucje, bogate w oprogramowanie, nie mieszczą się już na jednej czy dwóch dyskietkach.

Dla każdego coś... małego

Wśród minidystrybucji każdy użytkownik powinien znaleźć co najmniej jedną, odpowiadającą mu dystrybucję. Dla przykładu, polski projekt, Pocket Linux jest jednodyskietkowym systemem linuksowym, stworzonym z myślą o tym, by szybko przemienić zwykły komputer w bezpieczną stację roboczą używającą protokołu ssh do połączeń ze zdalnymi hostami. Alfa Linux to dystrybucja bazująca na Slackware, mieszcząca się na dwóch dyskietkach (drugi nośnik zawiera programy użytkowe i na nim jest zapisywana konfiguracja systemu), zawiera podstawowe programy sieciowe, m.in. klienta IRC, przeglądarkę WWW - Lynx, edytor Pico, nslookup.

muLinux obsługuje protokół PPP, karty sieciowe, dystrybuowany jest wraz z dyskietkami, zawierającymi zestaw dodatkowych narzędzi, system X-Window, menadżery okien, itp. W skład dystrybucji wchodzi nawet prosty serwer WWW, specjalna wersja Sendmaila, serwer FTP, telnet/SSH, firewall, przeglądarka WWW, klient FTP, news i IRC oraz specjalna, miniaturowa wersja programu fetchmail do odbioru poczty. Mało tego, jest nawet kilka gier i programów muzycznych. Można zatem powiedzieć, że jest to pełnowartościowa dystrybucja, jedynie w nieco miniaturowym wymiarze.

Zestaw dla eksperta

Jedną z najbardziej znanych dystrybucji, przeznaczonych dla specjalistów, jest BrutalWare. Z systemu tego korzystają zarówno administratorzy, jak i... hakerzy. Zawiera on bowiem wiele narzędzi do diagnostyki i monitorowania sieci, m.in. nmap, sniffit, linsniffer, program do łamania haseł (john the ripper) i programy sieciowe: Lynx, telnet, ftp, ssh. LRP (Linux Router Project) to dystrybucja przeznaczona na router lub firewall z maskowaniem sieci lokalnej. Pomimo miniaturowych rozmiarów, jest to system w pełni wystarczający do stworzenia małej sieci, liczącej ok. 20-30 komputerów. LRP może pracować jako router, switch, serwer dostępowy, pozwala także na korzystanie z sieciowych dysków udostępnionych przez NFS/SAMBA.

Ratuj się kto może

Specjalną kategorię stanowią dystrubucje ratunkowe. Należy do nich m.in. polski projekt LIAP czyli linuksowe pigułki (notabene stworzony przez... farmaceutę). Dystrybucja składa się z dyskietek - pigułek, z których każda jest dobra na jedno konkretne schorzenie (każda dyskietka nosi nazwę leku lub jakiejś substancji).

Na ratunek przybędzie również RamLinux, minidystrybucja narzędziowa przeznaczona do naprawy istniejącego już na dysku systemu Linux. Wśród narzędzi wyróżnić trzeba program mbr, który pozwala wykonać kopię zapasową sektora startowego (MBR) i twardego dysku oraz fixdisktable, służący do naprawy tablicy partycji. Nieco większą, lecz również dedykowaną dystrybucją jest SystemRescueCd, dostępna na bootowalnej płycie CD, przeznaczona przede wszystkim do naprawy uszkodzonego systemu (o dystrybucji pisaliśmy szerzej w tekście "Na ratunek systemowi").

Coraz większe mini

Znakiem czasów jest, iż minidystrybucje stają się coraz większe, coraz częściej rozprowadzane też są w postaci bootowalnych płyt CD. Należy do nich m.in. wspomniany SystemRescue CD, czy Damn Small Linux.

Ta ostatnia mieści się na bootowalnej płycie o wielkości zaledwie 50 MB, zawiera natomiast wszystko to, czego przeciętnemu użytkownikowi do szczęścia potrzeba. Jest środowisko graficzne, odtwarzacze dźwięku, w tym popularny program XMMS, klient FTP, przeglądarka internetowa, klient poczty elektronicznej, arkusz kalkulacyjny, edytory tekstu, menadżery plików, komunikatory internetowe, a także wiele innych przydatnych programów. Jakby tego było mało, istnieją również minidystrybucje specjalistyczne, przeznaczone do konkretnych zastosowań. Przykładem może być eMoviX, umożliwiający tworzenie i odtwarzanie bootowalnych płyt zawierających pliki multimedialne (głównie wideo) czy podobny do niego, polski projekt Cinemix, o wielkości niewiele ponad 2 MB. Jak widać, dystrybucji systemu Linux, zarówno dużych, jak i małych, może być tyle, ile tylko dusza i wyobraźnia użytkownika zapragnie.